Χερσόνησος Ακάμα 

 

Ονομασία περιοχής έργου: Χερσόνησος Ακάμα

Έκταση (ha): 17917

Ευρωπαϊκό Καθεστώς Προστασίας:                                 SPA            NATURA 2000: CY4000023

                                                                                                  pSCI            NATURA 2000: CY4000010

 

Kαθεστώς προστασίας σύμφωνα με την εθνική ή περιφερειακή νομοθεσία:

Υπάρχουν τρία κύρια δάση εντός της περιοχής: το Δάσος Ακάμα (5809 εκτάρια), το Δάσος Πέγειας (1.359,7 ha) και το Δάσος της Μελέτης (18,7 εκτάρια). Η παράκτια περιοχή Λάρα - Τοξεύτρα στο νότιο-δυτικό τμήμα του Ακάμα περιλαμβάνει σημαντικά ενδιαιτήματα ωοτοκίας για τις πράσινες χελώνες και τις χελώνες καρέτα-καρέτα και αποτελεί Περιοχή Προστασίας της Φύσης από το 1989. Η προστατευόμενη περιοχή έχει συνολική έκταση 650 εκταρίων, από τα οποία 100 εκτάρια είναι χερσαία και 550 εκτάρια είναι θαλάσσια περιοχή. Η περιοχή της Λάρας-Τοξεύτρας έχει επίσης οριστεί ως Περιοχή Ειδικής Προστασίας της Σύμβασης της Βαρκελώνης (UNEP Directory) και ως Βιογενετικό Απόθεμα του Συμβουλίου της Ευρώπης. Τέλος, ο τόπος κοινοτικής σημασίας (SCI) "Χερσόνησος Ακάμα" έχει προταθεί επίσης ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας (SPA) σύμφωνα με την Οδηγία 79/409/ΕΟΚ.

Κύριες χρήσεις γης και ιδιοκτησιακό καθεστώς της περιοχής του έργου:

Η χερσόνησος του Ακάμα (17.917 εκτάρια) περιλαμβάνει θαλάσσια (43,82%) και χερσαία τμήματα (56,18%), ενώ 7,196 εκτάρια είναι Κρατικά Δάση. Οι βόρειες παραλίες της περιοχής της Λάρας βρίσκονται σε δασικές περιοχές του Ακάμα, οι νότιες παραλίες είναι κατά το ήμισυ δημόσια περιουσία και κατά το ήμισυ δασική γη. Όλες οι άλλες παραλίες είναι δημόσια γη. Η γειτονικές εκτάσεις προς την ενδοχώρα είναι είτε ιδιόκτητες είτε δημόσια ή δασική γη. Η υπόλοιπη περιοχή είναι ιδιωτική, εκτός από ορισμένες περιοχές που είναι χαλίτικη γη.

Επιστημονική περιγραφή της περιοχής μελέτης:

Η γεωλογία της περιοχής είναι εξαιρετικά ποικίλη. Το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό είναι το οφιολιθικό σύμπλεγμα που περιλαμβάνει ηφαιστιογενείς σχηματισμούς λάβας (pillowlavas) και μεταβασάλτη, που κυριαρχούν στη βορειοδυτική πλευρά της περιοχής και διασχίζουν από βορρά προς νότο. Το σύμπλεγμα αυτό μπορεί να βρεθεί και σε πρόσμιξη με πετρώματα διαβάση και σερπεντίνη. Μεγάλο τμήμα του Ακάμα καλύπτεται με σχηματισμούς από συσσωματώματα του Πλειστόκαινου και αναβαθμίδες ασβεστολιθικών αποθέσεων. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν αλλούβια - κορήματα από χαλαρά αργιλοαμμώδη υλικά, άμμους, κροκάλες και λατύπες.

Η χερσόνησος του Ακάμα κλιματικά περιλαμβάνεται στην δυτική παράκτια κλιματική ζώνη αλλά διακρίνονται πολλά διαφορετικά μικροκλίματα. Η μέση ετήσια θερμοκρασία κυμαίνεται από 16 °C έως 19 °C και η μέση ετήσια βροχόπτωση είναι 450 με 650 mm. Η τοπογραφία της χερσονήσου κυμαίνεται μεταξύ του μέγιστου υψομέτρου 669 m κοντά στο χωριό Ίνεια και της ακτογραμμής, ενώ συμπεριλαμβάνονται οροπέδια (περίπου 400 m), μικρές πεδιάδες, μικρά ρυάκια, βαθιές στενές κοιλάδες, σπήλαια, φαράγγια, αμμώδεις παραλίες, βραχώδεις ακτές και μικρά νησάκια.

Η περιοχή παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία οικοτόπων με 21 χερσαίους και 3 θαλάσσιους (Θαλάσσια βενθική βλάστηση με Ποσειδώνιες - 1120*,  Ύφαλοι - 1170 και Θαλάσσιες σπηλιές - 8330). Η χερσαία βλάστηση κυριαρχείται από θαμνώνες με Juniperus phonicea (τύπος οικοτόπου 5212) και δάση Pinusbrutia (9540). Επίσης, αρκετά διαδεδομένα είναι τα φρύγανα (5420), τα δάση ελιάς και χαρουπιάς (9320) και οι θαμνώνες Genistafasselata(5330). Επιπλέον, η περιοχή του Ακάμα είναι μία από τις τρεις τοποθεσίες της Κύπρου με σερπεντινόφιλα λιβάδια που αποτελούν ενδημικό οικότοπο προτεραιότητας (62B0*).

Οι υπόλοιποι τύποι οικοτόπων που εμφανίζονται στην περιοχή είναι:

  • Μονοετής βλάστηση μεταξύ των ορίων πλημμυρίδας και αμπώτιδας (1210)
  • Απόκρημνες βραχώδεις ακτές της Μεσογείου με το ενδημικό είδος Limonium spp. (1240)
  • Πρωτογενείς κινούμενες θίνες (2110)
  • Μονοετείς κοινότητες των θινών με Malcolmietalia (2230)
  • Μονοετείς κοινότητες των θινών με Brachypodietalia (2240)
  • Λόχμες των παραλιών με αρκεύθους (Juniperus spp.) (2250*)
  • Θίνες με βλάστηση σκληρόφυλλων θάμνων (Cisto-Lavenduletalia) (2260)
  • Μεσογειακά εποχικά τέλματα (3170*)
  • Ξηροφυτικοί λειμώνες της Μεσογείου με αγρωστώδη και μονοετή (Thero Brachypodietea) (6220*)
  • Ασβεστολιθικά βραχώδη πρανή της ενδοχώρας με χασμοφυτική βλάστηση (8210)
  • Πυριτικά βραχώδη πρανή με χασμοφυτική βλάστηση (8220)
  • Σπήλαια των οποίων δε γίνεται εκμετάλλευση (8310)
  • Δάση κυπαρίσσου (Acero-Cupression) (9290)
  • Δάση ανατολικής πλατάνου (Platanusorientalis) (92C0)
  • Παραποτάμιες στοές και συστάδες (Nerio-Tamaricetea) του Νότου (92D0)

Σε πρόσφατη έρευνα ο τύπος οικοτόπου 9560* βρέθηκε στην περιοχή μελέτης. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι στις αρχές του 20ου αιώνα, αυτό το ενδιαίτημα ήταν πιο εκτεταμένο αλλά μειώθηκε σημαντικά εξαιτίας της παράνομης υλοτόμησης καθώς το ξύλο του ήταν μεγάλης αξίας για την κατασκευή στεγών.

Σημασία της περιοχής μελέτης για τη βιοποικιλότητα και/ή για τη διατήρηση των ειδών/τύπων οικοτόπων σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο:

Η οικολογική αξία της χερσονήσου του Ακάμα πηγάζει από την ποικιλομορφία του τοπίου (διαφορετική γεωμορφολογία, ποικίλα υποστρώματα και μακρά ιστορία ανθρώπινων επιδράσεων), καθώς και από τη γεωγραφική της θέση ως η δυτικότερη ακτή της Κύπρου. Αυτοί οι παράγοντες έχουν οδηγήσει στην υψηλή ποικιλότητα τύπων οικοτόπων και ειδών που παρατηρείται. Η περιοχή αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα ενός γενικά καλά διατηρημένου τόσο χερσαίου όσο και θαλάσσιου οικοσυστήματος της ανατολικής Μεσογείου. Η υψηλή αισθητική αξία της περιοχής της προσδίδει υψηλή οικονομική αξία λόγω των δυνατοτήτων τουριστικής ανάπτυξης. Εκτός από την παρουσία 22  χερσαίων τύπων οικοτόπων (συμπεριλαμβανομένου και του 9560*)(Παράρτημα Ι της Οδηγίας 92/43/EOK), η περιοχή φιλοξενεί περίπου 650 φυτικά taxa (40% της αυτόχθονης χλωρίδας), μεταξύ των οποίων 42 ενδημικά φυτά (σε επίπεδο υποείδους). Η περιοχή φιλοξενεί πέντε φυτά του Παραρτήματος ΙΙ 92/32/ΕΟΚ, τέσσερα εκ των οποίων είναι ενδημικά. Επίσης 48 σημαντικά φυτικά taxa (σπάνια, απειλούμενα, προστατευόμενα) αναπτύσσονται στην περιοχή, εκ των οποίων τα 22 περιλαμβάνονται στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου. Η Χερσονήσος του Ακάμα είναι πολύ σημαντική και για την ορνιθοπανίδα, αποτελεί μάλιστα μία από τις σημαντικότερες  περιοχές της Κύπρου για τα μεταναστευτικά πουλιά. Ο συνολικός αριθμός των ειδών των πουλιών που έχουν καταγραφεί στην περιοχή ανέρχεται σε 170. Η περιοχή προσφέρει καταφύγιο σε 55 είδη του Παραρτήματος Ι 79/409/ΕΟΚ, σε 99 αποδημητικά πτηνά και άλλα 16 σημαντικά είδη πουλιών, μεταξύ των οποίων το ενδημικό Otus scops cyprius. Η χερσαία πανίδα περιλαμβάνει 5 είδη νυχτερίδων του Παραρτήματος ΙΙ 92/43/ΕΟΚ και άλλα 29 είδη θηλαστικών, ερπετών και αμφιβίων. Το θαλάσσιο και παράκτιο οικοσύστημα της περιοχής είναι υψηλής οικολογικής αξίας και περιλαμβάνει 3 είδη του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας των Οικοτόπων 92/43/ΕΟΚ.

Η περιοχή επιλέχθηκε για την εφαρμογή των μέτρων διαχείρισης και διατήρησης του τύπου οικοτόπου 9560* Ενδημικά Μεσογειακά δάση με Juniperus subsp. και συγκεκριμένα τα δάση με Juniperus phoenicea, που αποτελούν τύπο οικοτόπου προτεραιότητας που δεν είχαν περιληφθεί στο τυποποιημένο έντυπο δεδομένων (SDF) της αρχικής πρότασης για την περιοχή της Χερσονήσου του Ακάμα. Ωστόσο, πρόσφατα εντοπίστηκαν στην περιοχή και χαρτογραφήθηκαν τουλάχιστον έντεκα πολύγωνα με συστάδες Juniperus phoenicea από το Τμήμα Δασών (η αρμόδια αρχή για τη διαχείριση όλων των κύριων και μικρών δασικών περιοχών, στα οποία συμπεριλαμβάνονται τα Εθνικά Δασικά Πάρκα και οι Δασικές Προστατευόμενες Περιοχές). Πριν από το τέλος του έργου, το Τμήμα Περιβάλλοντος και το Τμήμα Δασών (οι αρμόδιες αρχές για τη διαχείριση του δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο) που συμμετέχουν σε αυτό το έργο, θα αναλάβουν την ευθύνη για την αποστολή του αναθεωρημένου SDF προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Πηγή πληροφοριών:

1. Iezekiel, S. (Editor) Christodoulou, S. C., Antoniou, A.K., Hadjichristoforou, M., Delipetrou P. Kassinis, N. and Panagides P. 2009. “Natura 2000 standard data form for Special Protection Areas (SPA), for sites eligible for identification as Sites of Community Importance (SCI) and for Special Areas of Conservation (SAC): Chersonisos Akama”.

2. Tsintidis, T., Christodoulou, C. S., Delipetrou, P., Georghiou, K. (Eds) 2007. “The Red Data Book of the Flora of Cyprus. Cyprus Forestry Association, Lefkosia.

3. Montmollin, B. de and Strahm, W. (Eds). 2005. “The Top 50 Mediterranean Island Plants: Wild plants at the brink of extinction, and what is needed to save them”. IUCN/SSC Mediterranean Islands Plant Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, UK. 110 pp.